ALZHEİMER (ALZAYMIR) HASTALIĞI VE DİĞER DEMANSLAR

Alzheimer hastalığı (AH), tüm demanslar içinde en sık görülen ve yaşla birlikte sıklığı artan primer dejeneratif demanslardan biridir. 65 yaş üstü her 100 kişiden 8’inde, 85 yaş üstü her 2 kişiden birinde gözlenebilir ve maalesef 65 yaşından sonra her 5 yılda görülme sıklığı 2 kat artmaktadır. Dünyada 50 milyona yakın kişide, Türkiye‘de ise 1 milyona yakın kişide Alzheimer hastası olduğu tahmin edilmektedir. 2050'de Türkiye’nin maalesef Dünyada en fazla Alzheimer hastasına sahip 4. ülke olacağı tahmin edilmektedir.

AH; sinir ve beyin hücrelerinin aşamalı olarak dejenere olması nedeni ile oluşan ilerleyici bir hastalıktır. Hafıza kaybı, yakın bellek bozulması, yeni bilgileri öğrenememe erken evrenin bulguları iken hastalık ilerledikçe düşünme, karar verme, konuşma ve anlama ile ilgili problemler gözlenmeye başlar. Davranışsal ve ruhsal sorunlar bulgulara eklenir ve giderek kişi yardım almadan iş yapamaz hale gelir.

project-slider-image
project-slider-image

RİSK FAKTÖRLERİ

AH’na neden olan ya da risk olduğu düşünülen ve gösterilen birçok faktör vardır; Yaş,cinsiyet ve genetik değiştirilemez risk faktörleri iken gelişimsel, psikolojik ve psikososyal faktörler, yaşam stili ve kardiyovasküler risk faktörleri müdahale edilebilir risk faktörleridir.

İleri yaş, kadın cinsiyet, genetik yatkınlık (Ailevi AH %5’in altında), düşük eğitim düzeyi, düşük sosyoekonomik durum, hipertansiyon, Diabet , hiperkolesterolomi gibi hastalıklara sahip olmak, geçmişte sık kafa travması geçirmek, depresyon öyküsünün olması , sigara, alkol madde kullanımı Alzheimer hastalığı için başlıca risk faktörleridir.

EVRELERİ

AH; patolojik ve klinik olarak zaman içindeki seyrine bakıldığında 6 evrede değerlendirilebilir;

Presemptomatik evre: Klinik öncesi dönem olup hastalığa ait patolojik değişiklikler başlamıştır ancak ne klinik ne de nöropsikolojik testlerde herhangi bir bozukluk vardır.Hastalığın ortaya çıkmasından önceki 10-20 yılı kapsar.

Preklinik evre: Bu evre sadece duyarlı nöropsikometrik testlerle saptanabilir. Ortalama 2,7 yıldır.

Hafif Kognitif Bozukluk (Şüpheli demans): Bu evrede kişiler veya yakınları, hafif unutkanlık, karar verme yeteneğinde azalma, ev, sosyal ve mesleki işlevlerde hafif bozulmadan bahsederler.

Hafif Evre: Bellek bozukluğu daha belirgin hale gelir. Yakın bellek bozukluğu ön plandadır. Yeni bilgileri öğrenme güçlüğü vardır. Eskiler iyi hatırlanır. Yakın zamanda tanışılan insanların adları unutulur. Evde sık sık eşyalar kaybedilir, yemekler yakılır , konuşulan konular hemen unutulduğu için tekrar tekrar gündeme getirilir. Hafif isimlendirme bozukluğu , zaman zaman kelime bulma güçlüğü, kompleks işlerin yapılmasında bozulmalar başlayabilir. Kişilik değişiklikleri olabilir ,bazen içgörü kaybolur ve belirtileri inkar eder. İçgörü kaybolmadı ise hastalığa yönelik endişe ve anksiyete olur,uyku düzeni kaybolabilir. Bu evre 1-3 yıl sürer.

Orta evre: Uzak bellekte de bozulmalar başlar. Konuşma daha da bozulur. Aynı konuşmaları tekrarlama artar. Mekan yönelimi iyice bozulmuştur. En bildik yerleri, evini ve evin odalarını bile karıştırmaya başlar. Muhakeme, planlama gibi yürütücü işlevler belirgin bozulmuştur. Kayıtsızlık, huzursuzluk ve daha ileri dönemlerde delüzyonlar, ajitasyon, agresyon, halüsinasyonlar eklenir. Günlük yaşam aktivitesi daha da bozulur. Orta evrenin son dönemlerinde sfinkter bozuklukları da tabloya eklenir . Bu evre 2-10 yıl sürer.

Ağır Evre: Entelektüel işlevler çok belirgin kötüleşmiştir. Yönelim tamamen kaybolmuştur. Eşlerini ve çocuklarını daha tanımakta güçlük çekerler. Tutarlı konuşma kaybolmuştur. Anlama tamamen bozulmuştur. En basit yaşam aktiviteleri bile bozulmuştur. Özellikle geceleri artan ajtasyon mevcuttur. Yürüme bozulur, hareketler yavaşlar. İdrar ve gayta kontrolü bozulmuştur. Başkasının bakımına muhtaç hale gelmiştir. Terminal dönemde yatağa bağımlı hale gelir, beslenme zorlaşır ve genellikle komplikasyonlar ile hasta kaybedilir. Bu evrenin süresi ortalama 3-8 yıldır.

TANI NASIL KONUR

Demans ve AH’nın tanısı ve takibi için kullanılan birçok nöropsikolojik test vardır. En iyi test konusunda görüş birliği yoktur. Tanıda yardımcı olarak yapısal görüntüleme yöntemleri olarak öncelikle rutin Beyin (kranial) MRG, gerekirse volümetrik MRG, fonksiyonel MRG, Amiloid PET gibi daha ileri görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

ALZHEİMER HASTALIĞINDAN KORUNMA

Epidemiyolojik verilere bakılınca AH’dan korunmaya yönelik tedavi ve önlemlerin ne kadar önemli olduğu açıkça görülmektedir. Demans başlama yaşını 5 yıl geciktirmenin toplum demans prevalansını %50 düşüreceği düşünülmektedir.

Tabi ki hala AH’nın gelişimini ya da hafif kognitif bozukluğun AH’ına dönüşümünü engelleyen kesin bir korunma yöntemi bulunmamaktadır ancak eldeki verilerden yola çıkarak potansiyel koruyucu yöntemleri uygulamak akılcıdır.

En önemli yaklaşım risk faktörlerini kontrol altına almaktır. Diyabet varsa kan şekerinin düzenlenmesi, tansiyon ve kolesterol yüksekliği varsa uygun tedavi ile regüle edilmesi, sağlıklı beslenme, obezite ile mücadele, eğitim önemlidir. Fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme, hafızayı geliştirici uğraşlar olarak yap-boz, okuma, bilmece – bulmaca, kart oyunları, tavla, dama önerilmektedir.

TEDAVİ

Bugün için AH’nın kesin tedavisi yoktur. Kullanılan tedaviler sadece semptomatik tedavi yapmakta ve geçici düzelme sağlamaktadır. Halihazırda kolinesteraz inhibitörleri, memantin olarak bilinen NMDA reseptör antagonisti ve bunların kombinasyon tedavisi kullanılmaktadır. Hastalığın seyri boyunca ortaya çıkan psikiyatrik bulgular ve uyku bozukluklarına yönelik antidepresan ve antipsikotikler kullanılabilir.

Farmakolojik olmayan tedaviler içinde ise doğru iletişim ve strateji, işlevselliği devam ettirme, zihinsel aktiviteler, fiziksel aktiviteler, hobiler, sosyal aktiviteler, manevi aktiviteler,müzik tedavisi, aromaterapi sayılabilir.

Yeni tedavi denemelerinin büyük bölümünü antiamiloid tedaviler oluşturmaktadır. Ancak son 10 yılda sadece 1 ilaç FDA onayı almıştır.

Alzheimer Hastalığı dışında daha nadir gözlenen demans türleri ise; Frontotemporal Demans, Vasküler Demans, Levy Cisimcikli Demans, Parkinson Hastalığı Demansı, hızlı ilerleyen demanslar ve geri dönüşebilir demanslardır .

DAHA DETAYLI BILGI ALMAK ICIN